Mần trầu, một loài cỏ mọc hoang dại ở ngay 2 ven đường không còn xa lạ với mỗi người dân quê, nhưng thật bất ngờ lại có một số công dụng điều trị bệnh rất hay, đặc biệt là hiệu quả điều trị bệnh huyết áp cao.

Được gọi với những tên gọi khác như cỏ vườn trầu, thanh tâm thảo, cỏ chỉ tía, cỏ màn trầu, ngưu tâm thảo, người Tày gọi là hang ma, người Ba na gọi là cao day,… Tên nước ngoài là Crowfoot grass. Tên khoa học là Eleusine indica (L.) Gaertn. Thuộc họ Lúa (Poaceae).

Đặc điểm cây cỏ mần trầu

Là cây thuốc nam quý, mọc dạng bụi, thân thảo, sống lâu năm. Cây có thân bò dài ở gốc, cao khoảng 30-90cm, nhẵn, màu xanh nhạt. Lá đơn, mọc so le, dài 20-25cm, rộng 4- 6cm. Phiến lá dài nhọn, mặt trên lá có lông ngắn cứng. Mặt dưới trơn nhẵn và có màu xanh đậm hơn. Gân lá chính nổi rõ ở mặt dưới, các gân lá song song nhau. Bẹ lá mảnh, bên ngoài màu xanh bên trong màu trắng.

Hoa mọc thành cụm, cụm hoa là bông xẻ ngón, có 5-7 bông, mọc ở ngọn và có đến 2 bông khác mọc thấp hơn. Trên cán hoa giống như những ngón tay. Mỗi bông lại mang nhiều hoa nhỏ. Cán hoa hay còn gọi là trục phát hoa, có hình trụ, dài 35-60cm, hơi dẹp, có màu xanh đậm ở ngọn và xanh nhạt ở gốc, có sọc dọc màu trắng. Quả gần như có 3 cạnh, thuôn dài khoảng 1,5mm, ráp, vỏ quả mềm.

Phân bố và thu hái cỏ mần trầu

Cây mọc hoang ở khắp nơi trên cả nước ta. Ngoài ra còn có ở một số nước khác trên thế giới như Campuchia, Trung Quốc, Lào và một số nước nhiệt đới khác.

Đa số mọi người chỉ biết dùng làm đồ ăn cho gia súc mà không biết đến tác dụng chữa bệnh của mần trầu

Tất cả các bộ phận của cây đều sử dụng làm thuốc. Sau khi nhổ cả cây, rửa sạch đất và loại bỏ lá hỏng. Đem phơi khô rồi cắt ngắn, sau đó bảo quản cẩn thận để dùng dần. Cỏ mần trầu có thu hái quanh năm, nhưng tốt nhất là vào đầu thu cuối hè.

Theo Đông y cỏ mần trầu có vị ngọt hơi đắng, tính bình, có tác dụng hạ nhiệt, làm ra mồ hôi, tiêu viêm, trừ thấp, cầm máu, tán ứ, làm mát gan. Dưới đây là những tác dụng tốt của cỏ mần trầu cho sức khỏe:

Cỏ mần trầu trị cao huyết áp cao:

Theo GS. Đỗ Tất Lợi – người nổi tiếng với công trình rất giá trị là bộ sách “Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam”, muốn trị cao huyết áp thì dùng 500g rửa sạch giã nát thêm chừng một bát nước đun sôi để nguội, sau đó chắt lấy nước cốt, lọc qua vải mỏng.

Nước ép mần trầu chữa cao huyết áp, căn bệnh phổ biến hiện nay. (ảnh dẫn từ Web Trẻ Thơ)

Uống ngày hai lần vào sáng và chiều, dùng trong một thời gian dài. Để tránh viêm não truyền nhiễm thì pha cỏ mần trầu làm trà uống liên tục 3 ngày, nghỉ 10 ngày, rồi lặp lại như vậy. 

Cách dùng đơn giản nhưng đem lại hiệu quả điều trị bệnh cao huyết áp rất hay. Đây là kinh nghiệm của người miền Nam được ghi chép trong các cuốn sách y dược học cổ truyền Việt Nam.

Ngoài ra thân mần trầu còn có tác dụng cầm máu nên chúng được giã nát dùng ngoài để cầm máu vết thương.

Điều trị sốt, mát gan, giải độc, hạ men gan:

Cỏ mần trầu khô 70g (Tươi 200g) đun nước uống hàng ngày.

Cỏ mần trầu làm tóc đẹp và khoẻ (ảnh dẫn từ Bếp My)

Điều trị gầu, giảm rụng tóc:

Quả bồ kết khô 40g (Nướng thơm), lá bưởi tươi 1 nắm 200g, cỏ mần trầu tươi 300g đun với 3 lít nước, để nguội để gội đầu. Cách này sẽ giúp bạn có mái tóc óng mượt, hết gầu và đặc biệt là điều trị được bệnh rụng tóc.

Cỏ mần trầu chữa bạc tóc:

Lấy 10 gram cỏ mần trầu, 25 gram rễ khúc khắc, 15 gram vỏ thân cây ngũ gia bì, 15 gram vỏ thân đỗ trọng, 5 gram rễ cam thảo, 5 gram cây nhân trần. Về mùa đông, thêm 2g gừng.

Đem các dược liệu trên phơi khô, thái nhỏ, sắc uống trong một ngày, sau bữa ăn chính khoảng 15 phút. Kiêng chất tanh, chất kích thích, rau muống, cà chua. Phụ nữ có thai hoặc đang có kinh không được dùng.

Bệnh trĩ khiến bạn đứng ngồi không yên (ảnh: Tuấn Kiệt)

Cỏ mần trầu chữa bệnh trĩ:

Cỏ mần trầu, nhân trần mỗi loại 300g. Phơi khô hay dùng tươi đều được. Đem cỏ mần trầu và nhân trần đun sôi với nước hoặc hãm đặc để uống, mỗi ngày uống 2 lần sáng và tối, dùng liên tục trong 1 tháng.

Bài thuốc này dùng cho những người bị bệnh trĩ kèm theo nóng sốt hay buồn nôn, giúp kháng viêm, làm mát cơ thể và khắc phục tình trạng táo bón.

Băng huyết:

Cỏ mần trầu, cây muồng trâu (thái nhỏ), cam thảo nam, rễ tranh, cỏ mực, rau má, cây ké, mỗi thứ 1 nắm; ngải cứu 10 lá, củ sả 10 lát, gừng sống 10 lát, vỏ quýt 1 vỏ. Đổ ngập nước sắc còn 2 bát, chia 2 lần uống trong ngày.

Huyết trắng dầm dề do huyết nóng:

Cỏ mần trầu, cây muồng trâu (thái nhỏ), rau má, cỏ mực, cây móng tay trắng, rau sam, rễ cỏ tranh, vỏ dừa thái nhỏ, cây ké, cây vậy (dậy) trắng (thái nhỏ), cây bông trang trắng, cam thảo nam, mỗi thứ 1 nắm; ngải cứu 10 lá, củ sả 10 lát, gừng sống 10 lát, vỏ quýt 1 cái. Đổ ngập nước sắc còn 2 bát chia 2 lần uống, sắc lần 2 uống trong ngày thay nước uống.

Cỏ mần trầu chữa sỏi tiết niệu nhỏ:

40 gram cỏ mần trầu, 20 gram bông mã đề, 8 gram mộc thông, 8 gram chi tử 8g, 20 lá tre, 8 gram cam thảo, 8gram cù mạch… có hiện tượng đi tiểu ra máu thì thêm 20g rễ cỏ tranh, tiểu buốt thêm hoạt thạch 12g. Sắc uống ngày 1 thang, chia 3 lần, uống một đợt 10 thang.

Chữa viêm tinh hoàn:

Theo Hải Thượng Lãn Ông dùng cỏ mần trầu 40g, sắc với ích mẫu 40g, uống chữa viêm tinh hoàn (Bách gia trân tàng).

Trị nóng sốt môi nứt, lưỡi tưa:

Cỏ mần trầu, rau má, rau bồ ngót, rễ tranh, cỏ mực, rau sam, lá muồng trâu, cây ké, mỗi thứ 1 nắm; bí đao 2 khoanh, đậu xanh 1 muỗng to. Sắc uống như trên.

Cách chữa bệnh thận bằng cỏ mần trầu

Trị nổi mụn trong miệng:

Do ăn uống nhiều đồ cay nóng nên cần thanh nhiệt giải độc lợi tiểu tiện. Dùng: cỏ mần trầu, cây muỗng trâu, rễ cỏ tranh, rau sam, rau má, rau ngót, rau dền trắng, cỏ mực, cây ké, cây đậu săng, cam thảo nam, mỗi thứ 1 nắm; bí đao 2 khoanh mỏng, củ sả 10 lát mỏng, gừng tươi 3 lát, vỏ quýt 1 cái. Sắc với nước ngập 1 lóng ngón tay còn 1 bát để uống hết. Sắc lần 2, lần 3 để uống trong ngày.

Không chỉ người Việt Nam thích dùng các bài thuốc dân gian từ cỏ mần trầu mà nhiều nước khác ở khu vực Á châu và Nam Mỹ cũng dùng loại cây này trị bệnh.

Ở Trung Quốc: Dùng cỏ mần trầu đề phòng chứng viêm não truyền nhiễm; Thống phong; Viêm gan vàng da; Viêm ruột, lỵ; Viêm niệu đạo, viêm thận, viêm tinh hoàn. Dùng ngoài trị đòn ngã tổn thương, cầm máu chó cắn.

Liều lượng: 16 – 20 g khô hoặc 40 – 100g tươi, dạng thuốc sắc hay hoàn, thường dùng phối hợp với các vị khác.

Ở Malaysia: Nước ép cỏ mần trầu được dùng cho phụ nữ sau khi sinh để mau hết sản dịch và dùng cho bệnh nhân hen suyễn.

Người Philippin: Dùng làm thuốc lợi tiểu, chữa kiết lỵ, nước sắc dùng gội đầu sạch gàu, chống rụng tóc.

Người dân Bangladesh: Dùng rễ mần trầu kết hợp với một số loại cây khác để điều trị sa tử cung.

Người dân Sri Lanka: Dùng cỏ mần trầu rã nhỏ đắp lên da để trị bong gân.

Người Venezuela: Nấu nước tắm cho trẻ sơ sinh nhằm trị vàng da…

Thể Loại: Sức khỏe