Hệ thống xếp hạng tín nhiệm xã hội của Trung Quốc, với mục đích theo dõi và định hướng hành vi của các doanh nghiệp và công dân tại nước này, đang vượt ra ngoài biên giới Trung Quốc để tác động đến các công ty nước ngoài, theo một nghiên cứu mới của Viện chính sách quốc tế ASPI. 

Hệ thống xếp hạng tín nhiệm xã hội của Trung Quốc (Social Credit System – SCS) chấm điểm và xếp hạng mức độ tín nhiệm xã hội dựa trên hành vi xã hội, chính trị và kinh tế của công dân. Mức độ tin cậy được thể hiện qua Điểm Công dân. Điểm số này sẽ được sử dụng để xác định mỗi công dân có đủ tư cách để thế chấp vay tiền, xin việc làm, hay có thể xin học cho con ở nơi nào – hoặc thậm chí là cơ hội để hẹn hò. Chính phủ Trung Quốc đặt mục tiêu kiểm soát toàn bộ 1,35 tỷ công dân bằng hệ thống xếp hạng này vào năm 2020.

Nhiều người chỉ trích SCS giống như một công cụ theo dõi xã hội và đàn áp chính trị của Orwell, trái lại, chính phủ Trung Quốc nói rằng đây là một cách để thúc đẩy hiệu quả quản lý, đồng thời củng cố niềm tin và hành vi đạo đức của công dân, theo Guardian.

Sức ảnh hưởng của Hệ thống chấm điểm tín nhiệm đang vươn ra ngoài biên giới Trung Quốc, trên thực tế, đang định hình hành vi của các doanh nghiệp nước ngoài theo hướng phù hợp với tiêu chí của Đảng Cộng sản Trung Quốc, báo cáo mới của chuyên gia nghiên cứu Samantha Hoffman, thuộc Viện chính sách quốc tế ASPI (Canberra) nhận định.

Nó có “tiềm năng can thiệp trực tiếp vào chủ quyền của các quốc gia khác”, bà nhấn mạnh.

Hofman dẫn chứng một động thái gần đây của chính quyền Trung Quốc khi ép các hãng hàng không quốc tế ở Mỹ và Úc sử dụng thuật ngữ ưu tiên của Bắc Kinh khi nhắc đến Đài Loan và Hồng Kông, như một phần lãnh thổ của nước này. Đây là một ví dụ điển hình chứng minh tác động của quy tắc hệ thống tín nhiệm xã hội lên các công ty nước ngoài.

Bà giải thích: “Điểm tín nhiệm được sử dụng đặc biệt trong những trường hợp này để buộc các hãng hàng không quốc tế chấp nhận và tuân thủ theo phiên bản sự thật mà Đảng Cộng Sản Trung Quốc vẽ ra, qua đó trấn áp mọi quan điểm bất đồng về vấn đề lãnh thổ của Đài Loan”

Tất cả mọi hành vi của công dân đều sẽ được ghi lại để xếp hạng tín nhiệm xã hội (Ảnh: Thomas Peter/Reuters)

Kể từ ngày 1/1/2018, tất cả các công ty có giấy phép kinh doanh của Trung Quốc – một điều cần để hoạt động tại nước này – được đưa vào hệ thống tín nhiệm xã hội, được cấp “mã tín nhiệm xã hội thống nhất” gồm 18 chữ số.

Chính phủ Trung Quốc kiểm soát tất cả các doanh nghiệp thông qua mã ID của họ, mọi vi phạm sẽ được báo cáo lên Hệ thống thông tin tín nhiệm doanh nghiệp quốc gia của Trung Quốc, Hoffman nói. Hệ thống sau đó tiếp tục mở rộng kiểm soát các tổ chức phi lợi nhuận, công đoàn và các tổ chức xã hội sau ngày 30 tháng 6.

“Các công ty không có lựa chọn nào khác ngoài việc tuân thủ nếu họ muốn tiếp tục kinh doanh tại Trung Quốc,” Hoffman nói với tờ Guardian Úc.

Hiện tại, hình phạt dành cho các công ty vi phạm là phạt tiền, điển hình là nhà bán lẻ Nhật Bản Muji, đã bị phạt 200.000 nhân dân tệ trong tháng Năm do liệt kê Đài Loan như một quốc gia trên nhãn các sản phẩm bán tại Trung Quốc.

Nguyên nhân được nêu ra là công ty này đã vi phạm luật quảng cáo của chính phủ Trung Quốc: gây thiệt hại “nhân phẩm hoặc lợi ích của nhà nước”. Bên cạnh đó, vi phạm cũng được ghi lại trên Hệ thống tín nhiệm doanh nghiệp quốc gia của Hệ thống tín nhiệm xã hội. Danh sách này có thể tạo tiền đề cho các hình phạt từ các cơ quan nhà nước khác, Hoffman nói.

Không rõ liệu các công ty nước ngoài có được quyền truy cập thông tin được lưu giữ trong hồ sơ tín nhiệm xã hội của họ hay không.

Hoffman là một giáo sư thỉnh giảng tại Học viện Nghiên cứu Trung Quốc Mercator ở Berlin. Báo cáo của bà có tên “Tín nhiệm xã hội: Kiểm soát độc quyền công nghệ với hậu quả toàn cầu”, được Viện Chính sách chiến lược Úc công bố hôm thứ Năm. Bà đã kêu gọi chính phủ Úc giữ vững lập trường trước mọi quan điểm dân chủ mà Trung Quốc đưa ra.

Tuệ Minh

Thể Loại: Thế giới